ACLColorLogo
Adjective Check List – SIFAT LİSTESİ Mind Garden
Yard. Doç. Dr. Canan Savran
Uzm. Zeynep Balcı
SIFAT LİSTESİ HANGİ KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİ ÖLÇER?

Sıfat Listesi bireylerin kişilik özelliklerinin saptanmasına yönelik olarak geliştirilmiş bir kişilik testidir. Sıfat Listesi, gündelik yaşamda niteleme ve tanımlama için kullanılan sözcük ve kavramları, sistematik ve standart bir düzenleme ile sunmaktadır. Listedeki 300 sıfat, kişinin dikkattini, kişiden kişiye değişen temel özelliklere olduğu kadar, küçük farklılıklara da yönlendirebilmelerini olanaklı kılmaktadır. Sıfat Listesinin temel kullanımı, işaretlenen sıfatlar çerçevesinde sıfatları işaretleyen kişinin kişiliğinin belirlenmesi doğrultusundadır. Bu özelliğinin yanısıra Sıfat Listesi kullanılarak kişilerin başka kişileri, olayları nasıl tanımladıkları da belirlenebilmektedir.

Testte bireye ait tanımlamalar, karşılaştırmaya dayalı derecelendirmeden çok, bireysel özellikleri yansıtmaktadır. Sıfat Listesi’nde bir sıfatın işaretlenmesinin başka bir sıfatın işaretlenmesi üzerinde hiç bir zorunlu etkisi yoktur.

Sıfat Listesi’nin 103 ayrı alt ölçeği bulunmaktadır. Sıfat Listesin’nin en çok kullanılan alt ölçekleri temel 6 ana bölümde yorumlanmaktadır.

Bunlar:

1. Özel kişilik özellikleri

2. Bilişsel düşünme tarzları

3. Kişilerarası davranış tarzları

4. Profesyonellik ve liderlik (Duygusal Zeka)

5. Karakter dayanıklılığı ve erdemler

6. 5 Faktör kişilik profili

A.B.D’nin Nebraska Üniversitesi tarafından yayınlanan ve psikoloji testlerini tanıtan yıllıkta (Mental Measurements Yearbook) 1989 yılında en çok kullanılan üçüncü test olarak ACL gösterilmektedir.

SIFAT LİSTESİ’NİN TÜRKİYE VERSİYONU NASIL GELİŞTİRİLDİ?

Sifat Listesi 1952 yılında A.B.D.’de Gough ve Heilbrun tarafından yaratılmıştır. Test günümüze kadar pek çok kez revizyondan geçirilerek geliştirilmiştir. Testin en son 1983 versiyonu, Dr. Canan Savran tarafından Türkiye koşullarına uygun olarak Türkçeye adapte edilmiştir (1992). Alanında uzmanlık niteliği kazanmış akademisyenlerin ortaklaşa çalışmaları sonucunda testin Türkçeye çevrilmesi gerçekleştirlmiştir. Testin Dilsel Eşdeğerliliğinin ispatlanabilmesi için, testin İngilizce ve Türkçe formları; İngilizceyi ve Türkçeyi çok iyi bilen akademisyenlere uygulanmış ve tek tek her sıfat bazında istatistiksel işlemler yapılarak, testin Türkçe versiyonunun uygunluğu ispatlanmıştır.

Sıfat Listesi 5 hafta ara ile 40 kişilik bir gruba iki kez uygulanmış ve test-tekrar test ilişki katsayısı bütün alt testler için istatikseksel açıdan anlamlı çıkmıştır. Alt testlerin ortalama ilişki değeri 0.78’dir.

Testin güvenirliğini saptamak için çeşitli eğitim, cinsiyet, kültür ve meslek gruplarından seçilmiş 300 kişilik bir örneklem üzerinde iç tutarlık çalışması yapılarak güvenirlik katsayısı ortalamaları 0.93 bulunmuştur. Bu sonuç mükemmele yakındır. Bu çalışmanın devamında testte bulunan her bir sıfat için çeşitli madde analiz işlemleri yapılmış, bazı maddelerin işlerliklerinin olmadıkları saptanarak, testte gerekli değişiklikler yapılarak ikinci bir çalışma ile testte bulunan tüm sıfatların işlerlikte olduğu saptanmıştır.

Bir yabancı testin bir başka kültür ortamında sağlıklı olarak kullanılabilmesi için, o ülke insanı için geçerli olması gerekmektedir. Bu bilimsel gerçekliği sınamak için çeşitli uygulamalar yapılarak testin geçerliği ispatlanmıştır.

Sıfat Listesi’nin Türkçe versiyonunun gelitirilmesi çalışmalarının sonuncusu, Türk halkı için norm çalışmasının yapılmasıdır. Bilimsel olarak testin alt ölçek ham puanları yalın olarak bir anlam ifade etmemektedir. Bu puanların anlam kazanabilmesi için, Türk halkı için yapılacak norm çalışması ile standart puanlara dönüştürülmesi gerekmektedir.

Testin uygulamasında bireylerin belli sayıda sıfat işaretleme zorunlulukları bulunmamaktadır. Bu nedenle testin standart puanlara dönüştürme işleminde, işaretlenen sıfat sayısına göre çeşitli kategoriler oluşmuştur. Diğer taraftan testin geçerlilik çalışmasında ham puanlar bazında kadın ve erkek denekler arasında anlamlı farklılıklar bulunduğu için, iki cinsiyet için de ayrı kategoriler oluşturulmuştur. Sıfat Listesi’nin orjinal el kitabında, testin bir başka kültür yapısı içinde kullanımında ve norm çalışmasında bu kategori grupları için belli yüzdelik sınırlamalar getirilmiştir. Bu amaçla yüzdelik sınırlara ulaşmak için yaklaşık 2000 kişilik farklı kültür, eğitim, cinsiyet özelliklerine sahip gruba uygulama yapılmıştır. Standart puanlar, istenen yüzdelik sınırlar çerçevesinde bu 2000 kişi içerisinden seçilen 700 (350 kadın, 350 erkek) kişilik grup üzerinden elde edilmiştir.

Yapılan istatistiksel işlemler sonucunda ham puanlar, alt ölçek bazında, cinsiyet için iki, işaretlenen sıfat sayısı için 5 ayrı kategoriye uygun olarak standart puanlara çevrilmiştir.

Sıfat Listesi’nin kullanıldığı bir çok araştırma içerisinde bazı meslek gruplarına yönelik olanları şunlardır: Doktor, hemşire, ekonomistler, bilgisayar mühendisleri, danışman psikologlar, yöneticiler, resmi ve özel sektör yöneticileri, yönetici adayları, öğretmenler, harp akademisi öğrencileri, polisler, ilahiyat öğrencileri vb. Yapılan çalışmalarda bu meslek gruplarının genel kişilik yapıları Sıfat Listesi kullanılarak bulunmuştur. Bunlardan yöneticilerin kişilik özellikleri ile ilgili yapılan geniş kapsamlı araştırmanın ilk kısmı Dr. Canan Savran, Doç. Handan Sinan Kepir ve Uzm. Zeynep Balcı tarafından 1996 Psikoloji Kongresinde ve 1997 İspanya Uluslararası Psikoloji Kongresi’nde sunulmuştur.

Sıfat Listesi kurumlarda personel seçimi ve alımı için de kullanılmaktadır.

SIFAT LİSTESİ’NİN UYGULAMASI
Sıfat Listesi hem bireysel ham de grup halinde kullanılabilen ve yaklaşık 10-15 dakika bir sürede tamamlanan, kullanımı çok pratik bir ölçme aracıdır. Testin bitirilmesi için zaman kısıtlaması yoktur. Testin başında yer alan yönergeye göre kişiler 300 tane sıfat içerisinden kendilerini tanımladığını düşündükleri istedikleri kadar sıfat işaretlebilmektedirler.
SIFAT LİSTESİ’Nİ DEĞERLİ KILAN ÖZELLİKLER

1. Bilimsel olarak Türkiye için dilsel eşdeğerliliği, geçerliği ve güvenirliği saptanmıştır.

2. Türkiye koşullarına uygun olarak norm çalışması yapılmış, Türk insanını Türk kültür yapısına uygun olarak niteleme olanağı yaratmıştır.

3. Sıfat Listesi ruhsal açıdan sağlıklı olan kişilerin bireysel özelliklerini belirlemek üzere geliştirilmiştir. Ancak ruhsal açıdan problemli olan bireyleri de saptayabilecek niteliklere sahiptir.

4. Kişilik testlerinin çoğu zorunlu seçmeli sorulardan oluşmaktadır. Bu durum da cevaplayıcıları büyük ölçüde bunaltmaktadır. Sıfat Listesi’nde ise bireyler ancak kendilerini tanımladıklarını düşündükleri sıfatları işaretlemektedirler. Şüphesiz bu durum da testin geçerlik ve güvenirliğini arttırıcı yönde etkiye sahip olmaktadır.

5. Testin uygulanması çok pratiktir ve çok kısa zaman alır.

6. Testin kontrol alt ölçekleri, testin sağlıklı doldurulup doldurulmadığı konusunda bilgiler verir. Sağlıklı doldurulmayan testler iptal edilebilir.

7. Zorunlu tercihli ve soru kipli kişilik testleri bireylere büyük ölçüde sonuç hakkında ipuçları vermektedir. Özellikle zeka düzeyi yüksek olan kişiler, işe alımlarda kullanılan testlerde, kendilerini belli bir şekilde empoze etme olanağına sahip olmaktadırlar. Sıfat Listesi’nde bireyler 300 sıfatın çok azında belli bir kestirim yapabilmektedirler. Bunun dışında yer alan sıfatların hangi alt ölçeğe ait olduğunun kesfedilmesi çok çok zordur.

8. Test alt ölçek ham puanlarının belirlenmesinde farklı iki puanlama sistemi yer almaktadır: Olumlu sıfat sayısından olumsuz sıfat sayısı çıkarılarak, ham puanlara ulaşılmaktadır. Bu puanlama sistemi, yanıltıcı cevapları notre dönüştürerek, testin güvenirliğini ve geçerliğini arttırmaktadır.

9. Testin oldukça karmaşık olan bu puanlama sistemi elle puanlamalarda çok fazla zaman almaktadır. Ancak testin bilgisayar puanlaması yapılmıştır. Testi internetten doldurmak da mümkündür.

10. Genelde bilgisayar programı olan ve iş dünyasında sıklıkla kullanılan testlerde, çoğu zaman farklı kişiler için aynı tür raporlar çıkabilmektedir. Sıfat Lİstesi’nin alt ölçek sayısının çokluğu ve beli alt ölçeklerin biraraya gelmesiyle oluşan farklı kombinasyonlar, bireyler arası farklılıkları daha fazla ortaya koyabilmektedir. Ayrıca genel bilgisayar çıktısı üzerinde uzmanlar tarafından bireye özgü genel bir yorum yapabilme olanağı da bulunmaktadır.

11. Testin Türkiye koşulları için geliştirilmesinde günümüze kadar geçen süre içinde, araştırmacılar tarafından sistematik olarak, meslek kişilik profilleri çıkarılması için çok çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Pek çok meslek grubu için meslek kişilik profilleri elde edilmiştir. Bu sonuçlar iş dünyasında işe başvuran kişinin değerlendirilmesinde büyük ipuçları niteliği taşımaktadır.

ŞİRKETLERİN KİŞİLİK TESTİ KULLANIMI

Şirketler işe eleman alımında Sıfat Listesi’ni kullanmaya karar verdikleri zaman, Akademik Danışmanlık uzmanları ile İnsan Kaynakları sorumluları ön bir toplantı yapmak zorundadır. Bu toplantıda Sıfat Listesi’nin kurum için kullanım alanları ve görev tanımları belirlenir. İşe alınacak elemanların görev yapacağı iş için iş analizleri çerçevesinde Sıfat Listesi’nin bilimsel gerçekliğine uygun olarak ideal kişilik profili çıkartılır. Şüphesiz aynı tür görev için bile kurumların ideal kişilik profilleri farklılaşabilmektedir. Bu nedenle istenirse her bir iş alanı için istene adayların ideal kişilik yapısı çıkarılabilir. Kurum insan kaynakları birimi Sıfat Listesi ile alınacak personelin sahip olmaları gereken özellikleri işaretleyerek ideal profillerin oluşturulması çalışması başlanır. Farklı uzmanların ve yöneticilerin ideal profil çalışmasını doldurması sonucunda şirketin beklentilerine uygun bir meslek profili elde edilebilir.

İkinci aşamada, şirketlerin tercihlerine göre; aynı görevi yapmakta olan şirket personeline ad yazdırmadan Sıfat Listesi uygulanır. Elde edilen sonuçlar da şirketin mevcut yapısını ortaya koymaktadır. Diğer taraftan Türkiye için elde edilen genel meslek profilleri de yorumlamada büyük yarar sağlamaktadır.

Bu işlemlerden sonra testlerin uygulanmasına geçilir. Bilgisayar programı ile tek tek bireysel kişilik profilleri ve yorumları elde edilir. Kurum İK bölümü istedikleri adaylara internet üzerinden kendi kurum giriş sayfalarını kullanacak test uygulaması yapabilmektedirler.